Zaman Tablosu
Mustafa Kemal Ataturk'un hayati (1881-1938)
23 Temmuz 1908
Mesrutiyet'in Ilani
13 Nisan 1909'da Istanbul'da baslayan 31 Mart Vakasi, mesrutiyet karsiti bir ayaklanmaydi. Isyancilar, seriat isteyerek mesrutiyet yonetimini hedef aliyorlardi. Bu ayaklanmayi bastirmak icin Selanik'ten Hareket Ordusu yola cikarildi. Mustafa Kemal, Hareket Ordusu'nda kurmay baskani olarak gorev yapti. Ordunun Istanbul'a girerek ayaklanmayi bastirmasinda onemli rol oynadi. Bu olay, Mustafa Kemal'in askeri planlama ve kriz yonetimi konusundaki yeteneklerini ortaya koydu. 31 Mart Vakasi sonrasinda, ordunun siyasetten tamamen ayrilmasi gerektigine dair inanci daha da guclendi.
13 Kasim 1918
Istanbul'a Donus ve Dusman Gemilerini Gorunce: "Geldikleri Gibi Giderler"
16 Mayis 1919'da Mustafa Kemal, 9. Ordu Mufettisi olarak Bandirma Vapuru ile Istanbul'dan Samsun'a gitmek uzere ayrildi. Bu yolculuk, Turk tarihinin donum noktalarindan biriydi. Mustafa Kemal, resmi gorevi Anadolu'daki asayis ve guvenlik sorunlarini cozmekti. Ancak asil amaci, isgale karsi milli bir direnis hareketi baslatmaktu. Bandirma Vapuru'nda gecirdigi gunlerde, Anadolu'da nasil bir mucadele baslatacagi uzerine planlar yapti. Yolculuk sirasinda, tanidigi kisilere ulke durumun ve yapilmasi gerekenler hakkinda mektuplar yazdi.
12 Haziran 1919
Havza Genelgesi
21-22 Haziran 1919'da Amasya'da yayimlanan Amasya Genelgesi, Kurtulus Savasi'nin programini belirleyen en onemli belgelerden biridir. Genelgede, 'Milletin istiklalini yine milletin azim ve karari kurtaracaktir' denilerek, milli egemenlik ilkesi vurgulaniyordu. Ayrica, Sivas'ta bir milli kongre toplanmasi kararlastiriliyordu. Bu genelge, aslinda bir anlamda milli bir hukumetin kurulmasi yonundeki ilk adimdi. Istanbul Hukumeti, bu genelgeyi tanimayarak Mustafa Kemal'i gorevden aldi. Ancak Mustafa Kemal, artik Istanbul'un emirlerini dinlemeyecegini aciklayarak askerlikten istifa etti.
21 Haziran 1919
Amasya Genelgesi
Mustafa Kemal, Istanbul Hukumeti'nin kendisini geri cagirmasi uzerine 8 Temmuz 1919'da askerlikten istifa etti. Bu cesur karar, onun vatanin kurtulusu icin her seyini feda etmeye hazir oldugunu gosteriyordu. Askerlikten istifa ederek, milli mucadeleyi sivil bir lider olarak yonetecegini ilan etti. Artik resmi bir gorevi olmayan Mustafa Kemal, tamamen milletin destegine guveniyordu. Istifa, ayni zamanda Istanbul Hukumeti ile tum baglarini koparmasi anlamina geliyordu.
8 Temmuz 1919
Askerlikten Istifa
23 Temmuz - 7 Agustos 1919 tarihleri arasinda Erzurum Kongresi toplandi. Mustafa Kemal, kongrenin baskanligina secildi. Kongrede alinan en onemli kararlar: 'Mili sinirlar icinde vatan bir butundur, parcanalamaz', 'Manda ve himaye kabul edilemez', 'Kuvayi Milliye'yi tek kuvvet tanimak ve basinda Milli iradeyi hukum kilmak' oldu. Erzurum Kongresi, Kurtulus Savasi'nin siyasi temellerini atan ilk buyuk kongreydi. Bu kongre ile Mustafa Kemal, milli direnisin lideri olarak konumunu guclendirdi.
23 Temmuz 1919
Erzurum Kongresi
4-11 Eylul 1919 tarihleri arasinda Sivas Kongresi toplandi. Mustafa Kemal, bu kongreyi de basariyla yonetti. Sivas Kongresi, Erzurum Kongresi'nde alinan kararlari daha da genisletti. Tum milli cemiyetler, 'Anadolu ve Rumeli Mudafaa-i Hukuk Cemiyeti' adi altinda birlestirildi. Bu birlik, milli mucadelenin tek bir cati altinda toplanmasini sagladi. Kongre, tum milletin temsilcisi olarak hareket etme yetkisini aldi. Kongre sonunda Mustafa Kemal'in liderligi tum ulke capinda kabul edildi.
4 Eylul 1919
Sivas Kongresi
Mustafa Kemal, Heyet-i Temsiliye ile birlikte 27 Aralik 1919'da Ankara'ya geldi. Ankara, o zamanlar Anadolu'nun ortasinda, stratejik oneme sahip bir kasabaydi. Mustafa Kemal, Ankara'yi milli mucadelenin merkezi olarak secmisti. Ankara halki, Mustafa Kemal'i buyuk bir coskuyla karsiladi. Ankara'ya yerlesmesiyle birlikte, milli mucadelenin yonetim merkezi de Ankara oldu. Mustafa Kemal'in Ankara'ya gelisi, Kurtulus Savasi'nin yeni bir asamaya gectigini gosteriyordu.
27 Aralik 1919
Ankara'ya Gelis
12 Ocak 1920'de Istanbul'da son Osmanli Mebusan Meclisi toplandi. Mustafa Kemal, mecliste milli mucadele yanlisi milletvekillerinin bulunmasini saglamisti. Meclis, kisa sure icinde Misak-i Milli (Milli Yemin) kararlarini kabul etti. Misak-i Milli, Turk vataninin sinirlarini cizen ve bagimsizligi hedefleyen onemli bir belgeydi. Bu kararlar, itilaf Devletleri'ni endiselendirdi ve Istanbul'un isgaline zemin hazirladi.
12 Ocak 1920
Son Osmanli Meclisi'nin Toplanmasi
16 Mart 1920'de Itilaf Devletleri Istanbul'u resmen isgal etti. Isgal kuvvetleri, Meclis-i Mebusan'i basarak bazi milletvekillerini tutukladi. Bu olay, Osmanli Imparatorlugu'nun fiilen sona erdigini gosteriyordu. Mustafa Kemal, Istanbul'un isgal edildigini ogrenince Ankara'da yeni bir meclis toplama karari aldi. Hemen tum vilayetlere bir genelge gondererek, Ankara'da 'olaaganustu yetkilere sahip bir meclis' toplanacagini duyurdu.
16 Mart 1920
Istanbul'un Resmen Isgali
23 Nisan 1920'de Turkiye Buyuk Millet Meclisi (TBMM) Ankara'da acildi. Mustafa Kemal, meclis baskani secildi. Meclisin acilmasiyla birlikte, yeni bir Turk devletinin temelleri atilmis oldu. TBMM'nin kabul ettigi en onemli ilke, 'Egemenlik kayitsiz sartsiz milletindir' oldu. Bu ilke, yeni devletin cumhuriyet temelleri uzerine yukseleceginin en onemli gostergesiydi. 23 Nisan, daha sonra 'Ulusal Egemenlik ve Cocuk Bayrami' olarak kutlanmaya baslandi.
23 Nisan 1920
Turkiye Buyuk Millet Meclisi'nin Acilmasi
22 Haziran 1920'de Yunan ordusu, Bati Anadolu'da genel bir saldiri baslatti. Yunanlilar, Sevr Antlasmasi'nin kendilerine verdigi topraklari ele gecirmek icin harekete gecmisti. TBMM, bu saldiri karsisinda duzenli ordunun kurulmasina karar verdi. Mustafa Kemal, duzenli ordunun kurulmasi icin yogun caba sarf etti. Gecici olarak Kuvayi Milliye birlikleriyle savunma yapilirken, bir yandan da duzenli ordu birlikleri olusturuluyordu.
10 Agustos 1920
Sevr Antlasmasi'nin Imzalanmasi
6-10 Ocak 1921 tarihleri arasinda yapilan I. Inonu Muharebesi, Turk duzenli ordusunun ilk buyuk zaferiydi. Ismet Inonu komutasindaki Turk ordusu, Yunan ilerleyisini durdurmayi basardi. Bu zafer, duzenli ordunun Kuvayi Milliye'den daha etkili oldugunu kanitladi. I. Inonu Zaferi, TBMM'nin ve Mustafa Kemal'in otoritesini guclendirdi. Ayrica, bu zafer sayesinde Itilaf Devletleri, TBMM'yi muhattap almak zorunda kaldilar.
19 Eylul 1921
Maresal ve Gazi Unvani
26 Agustos 1922'de Mustafa Kemal'in komutasindaki Turk ordusu, Buyuk Taarruz'u baslatti. Gecenin karanliginda gizlice mevzilenen Turk ordusu, sabahin erken saatlerinde buyuk bir topcu atesiyle saldiriya gecti. Mustafa Kemal, bizzat cephedeydi ve harekati yonetti. Turk askerleri, buyuk bir kahramancilikla savasarak dusman hatlarini yardi. Mustafa Kemal, askerlerine 'Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!' emrini vererek, taarruzun hedefini belirledi.
11 Ekim 1922
Mudanya Ateskesi
1923 yilinin Ocak ayinda Mustafa Kemal, Bati Anadolu'da genis bir geziye cikarak halkla istisarelerde bulundu. Bu gezi, yeni devletin temel esaslarini belirlemek amaci tasiyordu. Mustafa Kemal, halkin sorunlarini ve beklentilerini yerinde dinledi. Cesitli sehirlerde yaptigi konusmalarda, cumhuriyet ve devrimler konusunda ipuclari verdi. Bu gezi, Ataturk devrimlerinin halka anlatilmasi icin de bir baslangic oldu.
14 Ocak 1923
Anadolu Gezisi - Halkla Istisare
17 Subat - 4 Mart 1923 tarihleri arasinda Izmir Iktisat Kongresi toplandi. Mustafa Kemal, kongrenin acilis konusmasinda, 'Siyasi askeri zaferler ne kadar buyuk olursa olsun, iktisadi zaferle taclandirilmazsa payidar olamaz' dedi. Bu soz, ekonomik bagimsizligin da en az siyasi bagimsizlik kadar onemli oldugunu vurguluyordu. Kongrede, milli ekonominin temellerini olusturacak olan 'Misak-i Iktisadi' kararlari alindi.
24 Temmuz 1923
Lozan Baris Antlasmasi
13 Ekim 1923'te TBMM, Ankara'nin baskent oldugunu kabul eden kanunu kabul etti. Bu karar, yeni Turk devletinin karakterini ve gelecege yonelik hedeflerini gosteren onemli bir adimdi. Ankara, stratejik konumu ve milli mucadelenin kalbi olmasi nedeniyle baskent olarak secilmisti. Mustafa Kemal, Ankara'nin kisa surede modern bir baskente donecegine inaniyordu.
13 Ekim 1923
Ankara'nin Baskent Olmasi
29 Ekim 1923'te Turkiye Cumhuriyeti resmen ilan edildi. Mustafa Kemal Ataturk, Turkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaskani secildi. Cumhuriyetin ilani, Ataturk'un 'En buyuk eserim' dedigi, Turk milletinin tarihindeki en onemli donum noktalarindan biriydi. 101 pare top atisiyla kutlanan Cumhuriyet Bayrami, tum yurtta buyuk bir coskuyla karsilandi. Ataturk, cumhuriyetin ilaniyla birlikte, modern ve demokratik bir devletin temellerini atmis oldu.
3 Mart 1924
Hilafetin Kaldirilmasi
20 Nisan 1924'te Turkiye Cumhuriyeti'nin ilk anayasasi kabul edildi. 1924 Anayasasi, devletin yonetim bicimini, temel hak ve ozgurlukleri ve hukumet yapisini belirliyordu. Anayasa, cumhuriyet ilkesini, milli egemenligi ve kuvvetler birligini esas aliyordu. Bu anayasa, Turkiye'de demokrasinin ve hukuk devletinin temellerini olusturdu. 1924 Anayasasi, 1960 yilina kadar yururlukte kaldi.
1 Kasim 1924
Seriat Mahkemeleri Kaldirildi
25 Subat 1925'te kabul edilen Sapka Kanunu ile modern giyime gecildi. Ayni gun, tekke, zaviye ve turbelerin kapatilmasina iliskin kanun da kabul edildi. Ataturk, toplumsal hayati modernlestirmek ve halki cagdas bir gorunume kavusturmak icin bu adimlari atti. Sapka devrimi, batili kiyafet tarzina uyum saglamayi amacliyordu.